 |
 |
|
 |
 |
AMBERMART 11. Międzynarodowe Targi Bursztynu Termin targów: 09.09-11.09.2010 |
|
  O TARGACH
KATALOG WYSTAWCÓW
SERWIS
KONKURSY I NAGRODY
MEDIA
GALERIA FOTO
SEMINARIA
Piszą o nas
 Targi i imprezy:
 |
Europejskie Szlaki Bursztynowescenariusz prezentacji, przygotowanej na Konferencję Miast PARTNERSKICH – CZTERY KRAJE JEDNA EUROPA w Rabce-Zdroju, zorganizowaną przez Urząd Miast Rabka-Zdrój w dniach 17–19 lipca 2009, opracowany przez Alicję Pielińską z Działu Bursztynu Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie oraz Barbarę Gronuś-Dutko ze Stowarzyszenia „Bursztynowa Planeta Jantar”:
Europejskie Szlaki Bursztynowe
bursztyn w przyrodzie i kulturze Europy
Bursztyn bałtycki odegrał znaczącą rolę w dziejach Europy, przyczynił się do rozwoju kultury. Jest najlepiej znaną żywicą kopalną – o najodleglejszych tradycjach i literaturze sięgającej starożytności. Dzięki bursztynowi okiem naukowców spoglądamy w przeszłość Ziemi. Europejscy bursztynnicy osiągnęli mistrzostwo w biżuterii, rzeźbie, montażu kunsztownych przedmiotów i misternych kompozycji witrażowych. Artyści plastycy odkrywają cudowne światy we wnętrzu naturalnie sklarowanej „słonecznej żywicy”, a wspaniałe pejzaże, rysunki i wzory na powierzchni nieprzezroczystych bryłek. Czar i tajemnice bursztynu stanowią natchnienie dla twórców literatury, stały się też źródłem refleksji dla filozofów. Grudki bursztynu znajdują praktyczne zastosowanie w produkcji leków i kosmetyków. Niegdyś w celu zdobycia bursztynu wyruszano na północ z dalekich stron świata. Było to okazją do kontaktów kulturowych odległych nawet społeczności.
Nazewnictwo tradycyjne i naukowe Polska nazwa bursztyn pochodzi od niemieckiego słowa Bernstein – kamień, który się pali. Druga używana w Polsce nazwa jantar wywodzi się z fenickiej nazwy yain-i tar – żywica morza. Naukowa nazwa sukcynit pochodzi od łacińskiego wyrazu succinum – sok, żywica drzewa. I. BURSZTYN W PRZYRODZIE EUROPY
Złoża i nagromadzenia bursztynu Na świecie znanych jest ponad sto rodzajów żywic kopalnych. Najstarsze liczą nawet 230 milionów lat, najmłodsze subfosylne, zwane kopalem, znajdowane na Półkuli Południowej – do 2 milionów lat. Tylko niektóre żywice kopalne mogą być przedmiotem obróbki ze względu na twardość i stopień zwięzłości. Te właściwości ma przede wszystkim sukcynit – zwany bursztynem bałtyckim, ukraińskim i bitterfeldzkim; także rumenit, birmit, symetyt, jak i bursztyn dominikański, meksykański i cedaryt. Największe złoża bursztynu (sukcynitu) znajdują się w Europie, nad Bałtykiem. W poszukiwaniu drzewa bursztynodajnego. Bryłki bursztynu znajdowane na nadbałtyckich plażach lub wydobywane w sambijskich kopalniach są zastygłą żywicą drzew iglastych z rodziny sosnowatych. Europa w okresie eocenu „Sosny bursztynodajne” żyły ponad 40 milionów lat temu (w eocenie). Rosły w lasach mieszanych na górzystym kontynencie zwanym Fennoskandią. Szczególnie obfite żywicowanie drzew bursztynodajnych, mogło być wywołane znacznym zapyleniem atmosfery, spowodowanym dużą aktywnością wulkaniczną w rejonie Morza Północnego. W eocenie na Ziemi było znacznie cieplej niż obecnie. W południowej części Fennoskandii, dzięki prądom morskim docierającym z okolic równika, panował bardzo ciepły klimat strefy subtropikalnej, rosły tu nawet palmy. Dalej na północy istniały odpowiednie warunki dla roślin strefy umiarkowanej ciepłej. Ślady „sosny bursztynodajnej” Płynna żywica spływała w miejsca uszkodzeń pni, gałęzi czy korzeni, zasklepiała zranione tkanki drzew, a dzięki właściwościom odkażającym chroniła je przed atakiem bakterii, wirusów i grzybów. Żywica gromadziła się też wewnątrz pni w szczelinach, utrwalając czasem nawet labirynty owadów drewnojadów. Na powierzchni wielu brył, uformowanych wewnątrz pni, widoczne są charakterystyczne płaszczyzny – zastygłe zwierciadła żywicy. Bursztyn uformowany wewnątrz pni jest na ogół żółty i nieprzezroczysty – brak klarowności wynika z mikroprzemieszczeń w masie wolno stygnącej żywicy. Bursztyn biały i mlecznożółty powstał z żywicy zastygłej w postaci mocno spienionej – na 1 mm2 powierzchni takich bryłek można naliczyć nawet 900 000 drobnych pęcherzyków gazu. Wypływając przez uszkodzenia na powierzchnię pni lub gałęzi, wygrzana i sklarowana w promieniach słońca żywica, utrwaliła odciski kory, kształt zranień, zastygała w postaci potoków lub wielowarstwowych sopli, uwięziwszy uprzednio krople wody, pęcherzyki gazu lub drobne organizmy, które nie zdołały się uwolnić – nazywamy je dziś inkluzjami. Krople bursztynu utworzyły się z żywicy o większej gęstości niż w trakcie tworzenia się sopli. Śladem po wykruszonych już dzisiaj gałązkach lub drzazgach są naturalne otworki w bryłkach bursztynu zwanych nadziakami. Rośliny z lasu bursztynodajnego W licznych soplach bursztynowych widoczne są drobne kawałki rozłożonej w różnym stopniu materii organicznej, tak zwany detrytus roślinny, ułożony nie raz w bajkowe krajobrazy. W soplach bursztynu bałtyckiego powszechnie występują pojedynczo lub w skupieniach pęczkowate włoski dębów – z łusek okrywających pąki lub z młodych liści. Rzadkimi inkluzjami są porosty, wątrobowce, mchy, fragmenty paproci, gałązki, liście, kwiaty, kwiatostany, owoce. Ciekawostką są odciski liści lub szyszek na powierzchni bryłek bursztynu. W niektórych bryłkach bursztynu tkwią razem szczątki różnych organizmów, które żyły w tym samym miejscu i czasie. Zwierzęta z lasów eoceńskich zachowane w bursztynie Drobne stawonogi chętnie siadały na lepkiej, wonnej żywicy – naturalnej muchołapce, aby za chwilę przykryła je nowa partia żywicy. Świat drobnych stawonogów zachowanych w bursztynie jest zróżnicowany i reprezentatywny dla prowincji geograficznej, w jakiej się rozwijał, a tym samym dla panującego tam klimatu. Są wśród nich owady i inne stawonogi z różnych środowisk, na przykład: muchówki, chrząszcze żyjące w próchniejącym drewnie i w ściółce leśnej; larwy niektórych muchówek, jak na przykład meszkowatych (Simulidae), które żyły w wodach stojących, a także w siedliskach bagnistych, w mini zbiornikach bardzo zanieczyszczonej, przypadkowo zatrzymanej wody, choćby w dziuplach drzew. W odróżnieniu od tych niektóre bezskrzydłe skoczogonki lokowały się w ptasich gniazdach. Włosy w bursztynie świadczą o obecności drobnych ssaków, podobnie jak odciski ich łap. Europejskie lasy bursztynodajne sprzed 40 milionów lat Na podstawie inkluzji zachowanych w bryłkach bursztynu, paleontolodzy oznaczyli ponad 300 gatunków roślin oraz tysiące gatunków zwierząt z pradawnych lasów. Obok sosny bursztynodajnej i palm rosły tam wiecznie zielone dęby, magnolie, krzewy herbaciane, drzewa cynamonowe, wawrzyny, żywotniki, cyprysy, glyptostrobusy, sekwoje, klony. W podszycie i runie leśnym obecne były jałowce, trzmielina, trawy i rośliny wrzosowate. Obecność roślin i zwierząt z różnych siedlisk – z gór, nizin, bagien – wskazuje między innymi na zmienne ukształtowanie obszaru lasów bursztynodajnych. Rekonstrukcje lasów bursztynodajnych pozwalają spojrzeć w przeszłość naszego miejsca na Ziemi. Współczesne gatunki roślin porównywalne z roślinami kopalnymi znalezionymi w bursztynie bałtyckim występują w Afryce, Ameryce, Azji Południowo-Wschodniej, Indonezji, Japonii i Oceanii. W badaniu roślinności lasów bursztynodajnych szczególnie zasłużyły się dwie polskie uczone specjalistycznymi opracowaniami dokonanymi w Dziale Paleobotaniki Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Profesor Hanna Czeczott opublikowała w roku 1961 słynną „Florę bursztynów bałtyckich”, a doktor Aleksandra Kohlman-Adamska opracowała rekonstrukcję eoceńskich bursztynodajnych zbiorowisk leśnych, eksponowaną w Muzeum Archeologicznym Miasta Gdańska i w Muzeum Ziemi w Warszawie. Pierwsza podróż żywicy na falach rzek w eocenie Stwardniała już żywica transportowana była przez rzeki. Przez lasy bursztynodajne na terenie Fennoskandii płynęła na południe potężna rzeka Eridan. Wpływając do niezbyt głębokiego morza osadzała żywicę razem z piaskiem, iłem i żwirem – formowała rozległą deltę, zwaną obecnie deltą gdańską. Morze to, zajmowało wówczas znaczne tereny dzisiejszej Europy, oblewając wiele wzniesień tworzących wyspy. Wzdłuż południowego brzegu tego samego morza eoceńskiego formowały się co najmniej dwie bursztynonośne delty: na terenie Polski – delta Parczewa, a na terenie Ukrainy delta Klesowa. Zostały one usypane przez rzeki płynące z południa z lądu zwanego przez geologów tarczą ukraińską. W nieco młodszych niż w rejonie Bałtyku i Ukrainy, osadach morskich występuje bursztyn w rejonie środkowych Niemiec (w Saksonii Anhalt), zwany bitterfeldzkim.
Druga wędrówka – bursztyn w okowach lądolodów w ostatnim milionie lat Osadzone w delcie złoże wielokrotnie podlegało naturalnemu niszczeniu (erozji), w wyniku czego duża jego część została wyniesiona poza pierwotny jej zasięg. Do największego zniszczenia złoża doszło w plejstocenie, to jest w ostatnim milionie lat. Bursztyn przenoszony był transportem lodowcowym, rzeczno-lodowcowym i rzecznym na obszar dzisiejszej Łotwy, Litwy, Białorusi, Polski, Niemiec, a także Jutlandii i południowych wybrzeży Skandynawii aż do wschodnich wybrzeży Wysp Brytyjskich. Przenoszenie bursztynu odbywało się w dwojaki sposób: Całe pakiety niebieskiej ziemi o nienaruszonej strukturze transportowane były na znaczne odległości, jako tak zwane kry wtopione w lodowiec. Tkwiące w nich bryły nie uległy w transporcie obtoczeniu i zachowały do dziś swoje naturalne formy pierwotne. Drugi sposób przemieszczania bursztynu, to transport w rozproszeniu. Bursztynowe otoczaki, czasem bardzo duże, znajdowane są w glinach zwałowych, żwirach wodno-lodowcowych, bądź jako ziarna bursztynu w piaskach plejstoceńskich. Na terenie Polski na bursztyn natrafiono co najmniej 750 razy, nie licząc plaż Bałtyku. Bursztyn z osadów holoceńskich - z plaż Bałtyku i Morza Północnego W holocenie, 8 – 6 tysięcy lat temu, kiedy powstawał Bałtyk, jak również współcześnie, morze wypłukuje bursztyn z osadów dna i na plaże wyrzuca bursztynowe otoczaki. Także fale Morza Północnego wyrzucają na plaże bryłki bursztynu pochodzącego z dawnych lasów Fennoskandii. Jak pozyskuje się bursztyn Dawniej, w tradycyjnym bursztynnictwie, wykorzystywano surowiec znajdowany w pobliżu. Na wybrzeżu Bałtyku znajdowano go na plażach i w wydmach, a po sztormach poławiano prosto z morza. Połowy bursztynu z Bałtyku są najdawniejszą metodą pozyskiwania. Obecnie, oprócz metod tradycyjnych, praktykowane jest wydobywanie bursztynu z dawnych plaż bałtyckich metodę hydrauliczną. Bursztyn pochodzący z morza, z niewielkich już dziś nagromadzeń, cechuje się bogactwem odmian i naturalną urodą. Bursztyn z osadów polodowcowych wydobywało się z zastosowaniem metody szybikowej. W osadach plejstoceńskich w roku 1860 natrafiono na otoczak bursztynowy o masie Na Ukrainie eksploatację z płytkiej (do Odmiany bursztynu Bursztyn bałtycki, a także ukraiński i bitterfeldzki odznaczają się bogactwem odmian. W podstawowej klasyfikacji odmiany bursztynu dzielimy na pierwotne i wtórne. W grupie odmian pierwotnych podstawowym kryterium podziału jest : 1. struktura wewnętrzna, która decyduje o jego przezroczystości i barwie oraz 2. zanieczyszczenie substancją organiczną. Wyróżniane są odmiany przezroczyste, przeświecające i nieprzezroczyste. Barwy zróżnicowane są od jasnożółtych poprzez różne odcienie żółci do barwy białej, niebieskawej, zielonej, beżowej i brązowej. Pod wpływem powietrza, światła, zmian wilgotności i temperatury bursztyn uzyskuje barwy wtórne: czerwoną, pomarańczową lub brązową, a struktura zmienia się od powierzchni, pokrywając się warstwą spękań. Bursztyn ukraiński można przeważnie rozpoznać po brunatnoczarnej cienkiej zwietrzałej warstwie, czasem łuszczącej się, ponieważ złoże zalega na tyle płytko, że część bursztynu pozostaje w warstwach o zmiennej wilgotności, zależnej od opadów deszczu. Bursztyn bitterfeldzki wydobyty ze złoża dość szybko ulega zmianom, ciemnieje. Surowe bryłki bursztynu pokryte są zwietrzałą warstwą nazywaną „korą”, która tworzy siatkę spękań, niepowtarzalny rysunek „linii papilarnych” bursztynu. Technolodzy opracowali skuteczne metody przetwarzania na skalę przemysłową surowca bursztynowego, zmieniając jego wygląd i właściwości fizyczne. W celu zwiększenia przejrzystości, bursztyn jest poddawany tak zwanemu klarowaniu w autoklawach w wysokiej temperaturze i pod wysokim ciśnieniem. Następnie podlega tzw. łuszczeniu („łuszczykowaniu”) i barwieniu na modne, atrakcyjne kolory. Zabiegi te likwidują bogactwo naturalnych odmian bursztynu. Podejmowane są w celu zaspokojenia zapotrzebowania klientów na odmiany przezroczyste – szczególnie miodowe, brązowe, zielone i czerwone, które niestety w przyrodzie występują bardzo rzadko.
II. Bursztyn w kulturze Europy
Pierwsze kultury związane z bursztynem Bursztyn był wykorzystywany przez człowieka od paleolitu jako surowiec do wytwarzania ozdób oraz amuletów, takich jak figurki ludzkie i zwierzęce. Najstarsze znane w Europie przedmioty bursztynowe znaleziono na terenie Ukrainy. Wykonano je około 15 000 lat temu. Są to antropomorficzna figurka kobieca i paciorki. Na podstawie badań neolitycznych pracowni bursztyniarskich na Żuławach odtworzono proces obróbki bursztynu. Dobrze zachowane są neolityczne figurki bursztynowe, które znaleziono w Zalewie Kurońskim, obecne w zbiorach Instytutu i Muzeum Geologii i Paleontologii Uniwersytetu w Getyndze. Niezwykłym wyrobem z epoki brązu jest filiżanka wykonana z jednej bryły bursztynu – wyrób kultury Wessex, obecnie w zbiorach Boot Museum w Brighton. Być może została wykonana z surowca lokalnego. Starożytne szlaki handlowe Nie istniał jeden konkretny trakt zwany Bursztynowym Szlakiem. Nazwę tą należy raczej rozumieć jako kierunek wymiany handlowej, a co za tym idzie kulturowej: południe – północ Europy.Dla starożytnych cywilizacji bursztyn był tworem fascynującym i niezwykłym. Bałtyckie „złoto” znane było nie tylko w Rzymie i Grecji, ale także w Babilonie, Egipcie i w Chinach. Bursztyn był poszukiwanym surowcem do wyrobu ozdób, rzeźb i amuletów, a chęć jego zdobycia sprzyjała kontaktom starożytnych społeczności. Po „złoto północy” zdążali kupcy z dalekich stron świata, z południa na północ Europy. Szlak przepływu bursztynu wyznaczony jest zarówno ukrytymi niegdyś składami lub pojedynczymi bryłkami surowca i półwytworów pochodzącymi z Północy, jak też monetami oraz wyrobami, które wieziono z Południa, aby wymienić je na cenne bryłki kopalnej żywicy. Takie wyprawy podejmowali Fenicjanie drogą morską, Celtowie i Rzymianie drogami śródlądowymi – przemieszczając się wzdłuż spławnych rzek, szlakami lądowymi – tworząc przy tym drogi. O technologii budowy dróg w Starożytności świadczą na przykład: a) w granicach dawnego Imperium Romanum, w Sopron na Węgrzech – zachowany fragment drogi bitej z czasów rzymskich, b) z części szlaku poza granicami cesarstwa – fragmenty drewnianych pomostów znalezione w Polsce w Bągarcie. Kunszt europejskich bursztynników Rozwojowi kunsztu dawnych mistrzów sprzyjało zainteresowanie wyrobami bursztynowymi władców i magnaterii, którzy zatrudniali zdolnych twórców na swoich dworach. Polski król Zygmunt III własnoręcznie wykonał puchar z bursztynu „kulawkę”, która obecnie znajduje się w skarbcu katedralnym na Wawelu w Krakowie. Rzemieślnicy i artyści z Gdańska, Elbląga i Słupska, Brugii, Lubeki, Königsbergu, doskonalili przez wieki techniki obróbki bursztynu. Techniką montażu wykonywali między innymi ołtarzyki, szkatuły, dzbany, które jako dary dyplomatyczne docierały na dwory władców, nie tylko europejskich. Znamienitym przykładem kunsztownego wzornictwa europejskiego stała się Bursztynowa Komnata. Wykonana w Berlinie dla króla pruskiego Fryderyka I przez gdańskich i duńskich mistrzów bursztynników na początku XVIII wieku, została podarowana carowi rosyjskiemu Piotrowi I. Od 1763 roku zdobiła letnią rezydencję władców Rosji w Carskim Siole pod Sankt Petersburgiem. W czasie drugiej wojny światowej zaginęła. Dzięki bogatej dokumentacji fotograficznej została zrekonstruowana i od roku 2003 znów można podziwiać tym razem mistrzostwo bursztynników rosyjskich, współczesnych rzemieślników, artystów i konserwatorów. Współczesne wyroby artystyczne Mijały wieki, zmieniały się upodobania, wierzenia ludzi, ale zainteresowanie i fascynacja bursztynem nie wygasła. Polscy mistrzowie rzemiosła artystycznego, a także artyści plastycy tworzą autorską biżuterię, rzeźby i różne przedmioty użytkowe podkreślając odkryte piękno indywidualnych bryłek żywicy – ciekawą naturalną linię powierzchni, zachwycającą kompozycję barw, zaskakujący rysunek smug, zwiewnych obłoczków wnętrza, wielobarwnych mozaik. Turyści mogą podziwiać niezwykle okazałe i kunsztownie wykonane z bursztynu dzieła sztuki sakralnej wykonane na początku trzeciego milenium chrześcijaństwa przez Mariusza Drapikowskiego, który odbył szczególną pielgrzymkę z wykonanym przez siebie monumentalnym Bursztynowym Tryptykiem Jerozolimskim, symbolizującym duchowe przesłanie wielu religii, który na stałe pozostanie w Jerozolimie. Efekt inwencji twórców i niepowtarzalność żywicznego tworzywa znajduje uznanie nabywców indywidualnych, jak też kolekcjonerów. Inspirujące walory bursztynu oraz specyfika pracy nad oprawą jego piękna powodują organizowanie przez mecenasów sztuki specjalistycznych szkół, konkursów i warsztatów artystycznych. Lecznicze właściwości bursztynu Już w Starożytności doceniono lekarstwa, w których bursztyn stanowił ważny składnik. W Średniowieczu bursztyn był uważany za jeden z najskuteczniejszych leków. Receptury na mikstury lecznicze z bursztynu, wypraktykowane niegdyś przez starożytnych lekarzy, średniowiecznych medyków, czy ludowych znachorów znajdują wytłumaczenie naukowe w laboratoriach współczesnych badaczy. Bursztyn zachowuje zapewne część właściwości żywicy, która działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo. Zdrowotny wpływ nacierania skóry bursztynową maścią lub nalewką może mieć związek zarówno z właściwością elektryzowania się bursztynu do ładunku ujemnego, jak też z uwalnianiem się zawartego w bryłkach sukcynitu „energotwórczego” kwasu bursztynowego, który przyjmowany doustnie działa wzmacniająco. Także noszenie naszyjników, czy bransolet z naturalnego bursztynu wpływa bardzo korzystnie na organizm. Powinien to być bursztyn nieoszlifowany, lub oszlifowany tylko częściowo. Bursztyn po obróbce w autoklawie zmieniając swoje właściwości fizyczne traci właściwości energetyczne, a więc i lecznicze. III. Turystyczne Szlaki Bursztynowe XXI WIEKU
„W ramach ochrony dziedzictwa kulturowego Europy, w latach 90. XX wieku, powstał program wyznaczenia turystycznych tras, które nawiązując do dawnych dróg handlowych, łączyć mogą miejscowości, związane z bursztynem i jego kolekcjami. Wiele dróg, jakimi podążali dawni kupcy handlując bursztynem, może tworzyć dziś nowe więzi między narodami Europy”. Barbara Kosmowska-Ceranowicz ***** W wieku XXI bursztyn stał się magnesem przyciągającym turystów. Bogate zbiory muzealne oraz tradycje wydobycia i przetwarzania bursztynu ze złóż i nagromadzeń lokalnego surowca, kultywowane od zarania dziejów Europy są bazą dla projektowania współczesnych turystycznych tras kulturowych. Turystyka bursztynowa stała się faktem w życiu współczesnej Europy. Obecnie w Polsce i w Europie istnieje sieć turystycznych szlaków bursztynowych. Drogi te najczęściej spotykają się w Gdańsku – Światowej Stolicy Bursztynu. Nie sposób wymienić wszystkich inicjatyw podjętych pod hasłem bursztyn. W roku 2009 już po raz trzeci Stowarzyszenie Polski Szlak Bursztynowy zorganizowało. Europejskie Święto Bursztynu w Wieluniu – trzydniową imprezę turystyczną połączoną z konferencją naukową o bursztynie. Przykładem działania sieci muzeów jest realizacja projektu cyklu imprez „Szlak bursztynowy” w Austrii. W Europie istnieje sieć muzeów gromadzących bogate i usystematyzowane zbiory bursztynu, lub pojedyncze ozdoby i formy naturalne pozyskiwane okazjonalnie. W XIX wieku naukowe kolekcje bursztynu zgromadzono i opracowywano w Gdańsku, Berlinie, Königsbergu (obecnie Kaliningrad) oraz we Wrocławiu. W XX wieku badania bursztynu prowadzili badacze z Polski, Rosji, Litwy, Niemiec. Doświadczenie muzealników europejskich zaowocowało wypracowaniem nowych metod eksponowania bursztynu, także z zastosowaniem środków multimedialnych, na miarę XXI wieku. Możliwość bezpośredniego kontaktu widza z autentycznym obiektem stawia muzealne wystawy stałe i objazdowe, a nawet na targach, jako ważny element na trasach kulturowych – stanowią one mocny walor w uatrakcyjnianiu oferty tras turystycznych. Tematyczne europejskie muzea bursztynu istnieją w Połądze, w Wilnie i Nidzie na Litwie, w Kaliningradzie w Rosji, w Ribnitz-Damgarten i w Bad-Füssing w Niemczech, w Gdańsku, w Stegnie i Jantarze w Polsce, a znaczące zbiory bursztynu znajdują się w kilkunastu muzeach kilku krajów Europy. Współczesne trasy bursztynowe w Polsce Polska część transeuropejskiej drogowej trasy komunikacyjnej autostrada A1 w czerwcu tego roku oficjalnie otrzymała nazwę Bursztynowa Autostrada – Amber One. Aktualnie realizowany jest kompleksowy projekt tras turystyczno-kulturowych Pomorski Szlak Bursztynowy. Cała Polska pokrywa się siecią Bursztynowych Szlaków Rowerowych. Rowerowe szlaki i rajdy łączą już także Polskę z innymi krajami Europy. Succinite Road – Droga Bursztynowa W celu promowania, nowoczesnymi środkami artystycznymi i działaniami edukacyjnymi, naturalnego bursztynu bałtyckiego, polskiego bursztynnictwa i ochrony przyrody dla kultury Europy w XXI wieku jest tworzone Stowarzyszenie „Bursztynowa Planeta Jantar”. Proponuje ono, aby aktualnie budowaną drogę krajową nr 7 (wcześniej zwaną drogą szybkiego ruchu S7) Gdańsk – Rabka nazwać Succinite Road – Droga Bursztynowa. Planowana droga o łącznej długości Gdańsk – Światowa Stolica Bursztynu; Warszawa – stolica Polski; Kraków – dawna stolica, a obecnie kulturalna i turystyczna stolica Polski; Rabka – Stolica Dzieci Świata. Prawie równolegle do drogi krajowej nr 7 - DK7 przebiega jedna z głównych tras kolejowych Gdynia – Gdańsk - Malbork – Warszawa – Kraków – Rabka /Chabówka/ - Zakopane Tym Bursztynowym Szlakiem XXI wieku wędruje Bursztynowe SERCE Przyrody, aby pomóc ginącej przyrodzie. „Bursztynowe” Miasta położone wzdłuż drogi krajowej nr 7 – Succinite Road i trasy kolejowej Gdynia – Zakopane: Rabka-Zdrój – Miasto Dzieci Świata W eocenie w okolicach Rabki istniał ląd porośnięty subtropikalną roślinnością, podobną do tej znajdowanej w bryłkach bursztynu bałtyckiego, rosły tu nawet palmy, a na przeciwległym brzegu ówczesnego morza formowała się „bursztynodajna delta gdańska”. W czasach starożytnych kupcy znad Morza Śródziemnego wędrowali po „złoto północy” różnymi traktami, zawsze wzdłuż rzek, także wzdłuż Raby, a dalej Wisły, nad Bałtyk, gdzie mogli nabyć cenne złociste bryłki. Pięknie położona na skraju Gorczańskiego Parku Narodowego, otoczona górami i lasami Rabka wyróżnia się doskonałym klimatem i największym nasłonecznieniem w Polsce. Jeszcze na zboczach gór są pola i łąki. Jeszcze są! Jest ważnym uzdrowiskiem polskim, którego historia sięga XIII w. W Rabce-Zdroju leczone są dzieci i dorośli, ale przede wszystkim przez cały rok przyjeżdżają tu dzieci. Zdrowe – na wakacje, ferie, a także do licznie organizowanych tzw. Zielonych Szkół. Chore dzieci są leczone, lub rehabilitowane w wielu ośrodkach leczniczych i sanatoriach. Te najbardziej chore spędzają tu długie miesiące, często ostatnie w ich życiu. To dla dzieci przede wszystkim, ale także dla osób chorych i zmęczonych współczesną cywilizacją, może i powinno powstać w Rabce otoczone Lasem Bursztynowym, (ze szklarnią, można będzie w nim przebywać także zimą!) Centrum Edukacji Przyrodniczej „Planeta JANTAR” z leczniczą Komnatą Bursztynową i multimedialną biblioteką przyrodniczą. Sercem Rabki jest Park Zdrojowy, a w nim, w każdym starym drzewie, jak we wszystkich drzewach i na wszystkich łąkach mieszka bursztynowe SERCE PRZYRODY. Kraków Dawna stolica Polski jest siedzibą Muzeum Przyrodniczego Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, z bogatymi zbiorami inkluzji organicznych w bursztynie oraz obiektów archeologicznych. Muzeum to organizuje znaczące wystawy objazdowe, prowadzi też działalność wydawniczą. W Muzeum Katedralnym na Wawelu znajduje się słynny puchar z bursztynu wykonany przez króla Polski Zygmunta III oraz medalion z portretem króla Stefana Batorego. W Instytucie Botaniki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie przy ulicy Lubicz na stałej wystawie „Dzieje krajobrazów roślinnych Polski” na stanowisku „Eocen” pokazane są przykładowe skamieniałości ówczesnych roślin. Warszawa Warszawskie Zbiory Bursztynu w Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, gromadzone od roku 1951, są najbogatszą kolekcją bursztynu w Europie, liczą 30 000 okazów w kilku kolekcjach: form, odmian, inkluzji roślinnych, inkluzji zwierzęcych, wyrobów archeologicznych i współczesnych oraz w kolekcji regionalnej z Polski i ze świata. Część zbiorów prezentowana jest na wystawie stałej „Od płynnej żywicy do sztuki zdobniczej” oraz objazdowej „Dzieje i blask bursztynu”. Muzeum zasila depozytami ze swoich zbiorów również wystawy bursztynu w Gdańsku (Muzeum Archeologiczne Miasta Gdańska i Muzeum Bursztynu) i Międzyzdrojach (Muzeum Przyrodnicze Wolińskiego Parku Narodowego), jak i wystawy zagraniczne innych muzeów. Zbiorom towarzyszy bogaty księgozbiór literatury o bursztynie. W Muzeum Ziemi PAN w Warszawie od lat odbywają się spotkania badaczy bursztynu na corocznych interdyscyplinarnych konferencjach naukowych, podsumowujących badania bursztynu podejmowane zarówno w Polsce, jak też za granicą. Również działania bieżące prowadzone przez pracowników Działu Bursztynu sprawiają, że Muzeum Ziemi stało się centrum koordynującym badania, w Polsce i za granicą, żywic kopalnych, uczestniczącym systematycznie w publikowaniu ich wyników. Na międzynarodowych corocznych warszawskich targach „Złoto Srebro Czas” od 2000 roku Muzeum Ziemi PAN prezentuje niewielkie monograficzne wystawy bursztynu. W bogatej kolekcji Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie znajdują się jedne z najstarszych znalezisk bursztynowych w Polsce, bursztynowe paciorki z młodszej epoki kamienia – neolitu z miejscowości Złota, spotykamy je także na stanowiskach z epoki brązu i wczesnej żelaza. W okresie wpływów rzymskich zmieniono technologię produkcji paciorków, z tego okresu paciorki są już toczone, np. pochodzące z Basonii. Paciorki bursztynowe wchodziły w skład kolii paciorków szklanych, glinianych, z kamieni półszlachetnych. Znane są także we wczesnym średniowieczu. Oprócz paciorków spotkać można wisiorki i krzyżyki. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie posiada reprezentatywne zbiory ludowych wyrobów bursztynowych z Kurpiowszczyzny i Kaszub. Elbląg Już w XVI wieku w Elblągu istniał cech bursztynników. Obecnie w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prezentowane są bogate zbiory bursztynu. Do najciekawszych należy zaliczyć ozdoby – paciorki z cmentarzysk gockich z okresu wpływów rzymskich. W tym czasie okolice Elbląga znajdowały się na Szlaku Bursztynowym prowadzącym z Akwilei ku wybrzeżom Oceanu Północnego (Morze Bałtyckie). W zamian za bursztyn miejscowa ludność mogła pozyskiwać takie wyroby „przemysłu” rzymskiego, jak tzw. zestaw do picia wina z pocz. III w. n.e., w którego skład wchodzą: rondel, czerpak, cedzidło i dwa pucharki szklane prezentowane na wystawie „Historia Gocka” (grób nr 495 w Weklicach). Natomiast na wystawie poświęconej wczesnośredniowiecznemu (IX–X w.) emporium Truso prezentowane są, licznie odkrywane na jej terenie, piony do gry w Hnefatafl. Ponadto jedna z gablot ukazuje odkryty kilka lat temu, skarb blisko Malbork Przez Malbork prowadzi główna trasa kolejowa Gdynia – Warszawa – Kraków gdzie w imponującej siedzibie mieści się Muzeum Zamkowe w Malborku, w jego zbiorach znajdują się bardzo ważne dla zapisu dziejów bursztynnictwa polskiego, wyroby szczególnie z XVI i XVII wieku, a także z XX w. Jantar Niedaleko Gdańska w nadmorskiej miejscowości Jantar już po raz jedenasty odbyły się Mistrzostwa Świata w Poławianiu Bursztynu. Impreza stała się finałową, poprzedzają ją eliminacje przeprowadzane obecnie w kilku miejscowościach. Mistrzostwom organizowanym przez Urząd Gminy Stegna towarzyszy konferencja. W tym roku odbyła się ona w Gdańsku pod hasłem „Bursztyn jako stymulator turystyki kulturowej". Prowadzone przez Szkołę Podstawową w Jantarze Muzeum Bursztynu – stała wystawa regionalna – prezentuje historię bursztynu, bursztynnictwa oraz Mistrzostw Świata w Poławianiu Bursztynu. 11 lipca w Jantarze uroczyście wkopano „Kamień milowy” Polskiego Szlaku Bursztynowego. Kamień taki istnieje też w Wieluniu. Pierwszy kamień milowy – pomnik inkluzji igły w bursztynie, postawiony został w Nidzie na Mierzei Kurońskiej na litewskim odcinku szlaku. Gdańsk – Światowa Stolica Bursztynu W Gdańsku Światowa Rada Bursztynu przy Prezydencie Miasta Gdańska skupia grono najwybitniejszych naukowców, specjalistów, branżowców, muzealników na roboczych sesjach podsumowuje bieżący stan bursztynnictwa światowego. W Muzeum Archeologicznym Miasta Gdańska eksponowana jest przeglądowa wystawa stała „Z bursztynem przez tysiąclecia”. W zbiorach znajdują się przede wszystkim wyroby archeologiczne z terenu Gdańska i Pomorza Gdańskiego. Oprócz wystaw w budynku przy ulicy Mariackiej, która sama stanowi cacko architektoniczne, w Centrum Edukacji Archeologicznej „Błękitny Lew” na Wyspie Spichrzów muzeum prezentuje środkami multimedialnymi, rekonstrukcjami i bogatym wyborem muzealiów, średniowieczne dzieje Gdańska. Od trzech lat w Gdańsku, otwarte jest Muzeum Bursztynu Oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Kolekcja tworzona była od 2000 r. Nowoczesne ekspozycje na pięciu kondygnacjach zabytkowego Zespołu Przedbramia ulicy Długiej tzw. Barbakanu Gdańskiego przedstawiają kolekcje przyrodnicze, tradycyjne rzemiosło, wyroby artystyczne. Prezentacji w gablotach towarzyszą liczne multimedia. Ostatnio Muzeum wzbogaciło się o wspaniałą kolekcję sztuki gdańskich mistrzów z XVI – XVIII wieku Oprócz wystaw stałych Muzeum to odznacza się dużą dynamiką wystaw czasowych, uczestniczy również w organizowaniu wystaw objazdowych. Organizuje też pokazy dawnych technik obróbki bursztynu. Od 16 lat w Gdańsku odbywają się Międzynarodowe Targi Bursztynu Amberif, natomiast Targi Ambermart od 10 lat. W Międzynarodowych Targach Bursztynu, Biżuterii i Kamieni Jubilerskich Amberif bierze udział około 450 wystawców, towarzyszy im widowiskowa „Gala mody i bursztynu” oraz „Galeria projektantów” Szczególną ofertą skierowaną do kolekcjonerów i badaczy bursztynu są: 1.) seminarium naukowe, organizowane w dniach Targów przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Bursztynników i Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie (z dwujęzyczną publikacją opracowań) 2.) Galeria Paleoentomologiczna prowadzona przez Muzeum Inkluzji w Bursztynie Uniwersytetu Gdańskiego, która koordynuje pracownię oznaczania inkluzji podczas Targów skupiając stałe grono paleontologów z całego świata – swoiste forum specjalistów, w którym uczestniczą też: Muzeum Przyrodnicze w Krakowie, Uniwersytet Śląski, Instytut i Muzeum Zoologi PAN w Warszawie, Muzeum Mineralogiczne w Hamburgu, Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. Prowadzone przez Gabrielę Gierłowską Laboratorium Bursztynu organizowane we współpracy Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników z Politechniką Gdańską i Muzeum Ziemi PAN w Warszawie służy wszystkim uczestnikom Targów do kontroli surowca bursztynowego. Można tam zobaczyć niezwykłe bogactwo odmian oraz piękno bursztynu naturalnego z prywatnych zbiorów Gabrieli Gierłowskiej w zestawieniu z kolekcją imitacji i falsyfikatów. W tym roku w Gdańsku spotkali się przedstawiciele władz kilkudziesięciu miast polskich na Pierwszym Forum Miast Szlaku Bursztynowego, za rok zostaną zaproszone również miasta z całej Europy zainteresowane promowaniem tematyki bursztynowej w ofercie turystycznej.
Sopot Nagrodą na dorocznym Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie jest Bursztynowy Słowik, projektu Bogdana Mirowskiego. W warsztacie Lucjana Myrty w Sopocie z naturalnych odmian bursztynu powstają monumentalne przedmioty, wypełnione niezwykłymi obrazami i misternymi rzeźbami. Gdynia W Trójmieście szlak kończy się w Gdyni. Tu ma siedzibę Muzeum Inkluzji w Bursztynie Uniwersytetu Gdańskiego, które gromadzi inkluzje do badań naukowych i prowadzi działalność edukacyjną. Niewielka ekspozycja ukazuje zróżnicowany świat zwierząt i roślin z paleogeńskich lasów bursztynodajnych. Liczba zgromadzonych inkluzji zwierzęcych przekroczyła już 13 500! Nowoczesne, zlokalizowane przy plaży Muzeum Miasta Gdyni jest miejscem stałej prezentacji historii miasta, a posiadając dużą powierzchnię wystawienniczą organizuje różnego typu wystawy i jest ośrodkiem życia kulturalnego Gdyni. W zbiorach muzeum znajduje się szczególny zabytek – srebrna tablica dekorowana bursztynem z wygrawerowanym napisem: „Na pamiątkę poświęcenia s.s. Gdynia, dokonanego w dniu 3 sierpnia 1927 roku w Gdyni w obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego. Miasto Gdynia”. Gdynia-Orłowo – malowniczo położona nad morzem dzielnica, ma stać się bursztynowo-kulturalnym „zagłębiem” Gdyni. Tutaj wybitny pisarz polski Stefan Żeromski, spędzając wakacje w małym rybackim domku poznał bursztyn i w powieści „Wiatr od morza” przekazał swoje nim oczarowanie. W niedościgły sposób opisał słoneczne bryłki, które tu nad morzem zwano jantarem. Obecnie w tzw. Domku Żeromskiego ma siedzibę Towarzystwo Przyjaciół Orłowa, które prowadzi tu działalność kulturalną i edukacyjną. Wiosną tego roku była tu ekspozycja bursztynu i fotografii jego wnętrza autorstwa Barbary Gronuś-Dutko. Była to ostatnia wystawa czasowa, gdyż w tym roku została otwarta tutaj ekspozycja stała pt. „Życie i twórczość Stefana Żeromskiego”. Tu też na skraju Rezerwatu Przyrody Kępa Redłowska mieści się Zespół Sztuk Plastycznych, jedyna na świecie szkoła, gdzie od bieżącego roku szkolnego na Wydziale Fotografii będzie można uczyć się fotografii bursztynu. W zabytkowym budynku nad morzem szkoła prowadzi Galerię „Debiut”, która pełniąc ważną funkcję edukacyjną jest jednocześnie otwarta dla szerokiej publiczności. Oprócz wystaw plastycznych odbywają się tu też koncerty i promocje książek. U stóp Klifu Redłowskiego odbywają się też eliminacje Mistrzostw Świata w Poławianiu Bursztynu. W pobliżu, przylegając do skraju klifowego wybrzeża znajduje się zabytkowy zespół dworsko-parkowy Kolibki będący miejscem wielu imprez plenerowych. Tu też czeka miejsce na „Planetę JANTAR”. ***** Zwykła a zarazem niezwykła żywica, nazwana niegdyś złotem północy, stała się prawdziwym klejnotem XXI wieku. W jednoczącej się Europie niezwykły bursztyn jest celem i pretekstem do podjęcia podróży po starych i nowych TWORZĄCYCH się obecnie szlakach kulturowych, których sieć zagęszcza się już od kilkunastu lat. Prezentacja multimedialna Koncepcja i przygotowanie – Barbara Gronuś-Dutko, jantar.art@onet.eu Stowarzyszenie Bursztynowa Planeta JANTAR amber@jantar-planet.eu www.jantar-planet.eu Wybór materiałów ilustracyjnych oraz opracowanie tekstu scenariusza – na podstawie publikacji zamieszczonych w spisie literatury – Alicja Pielińska, Dział Bursztynu Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. www.mz-pan.pl Opracowanie rozdziału: Współczesne Trasy Bursztynowe w Polsce – Alicja Pielińska i Barbara Gronuś-Dutko
Autorki dziękują za udostępnienie materiałów do prezentacji: Doktor Reginie Kramarskiej z Oddziału Geologii Morza Państwowego Instytutu Geologicznego, w Gdańsku Magistrowi Grzegorzowi Stasiełowiczowi z Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu Bibliografia: Czeczott H. 1961: Skład i wiek flory bursztynów bałtyckich. Prace Muzeum Ziemi, 4, 119-145. Frello O. 1998: The Gierłowski W. 1999: Bursztyn i gdańscy bursztynnicy. Gdańsk, Wydawnictwo Marpress, s. 1-116. Kanaikin P., Davydov V., Demidov P., Denisov V., Trubskii O., Tshistobaiev S. 2008: Amber Room. Panorama. Sankt Petersburg, P-2. Miednyi Vsadnik. Katinas V. 1983: Baltijos Gintaras. Vilnius „Moslas”, s. 1-112. Kohlman-Adamska A. 2001: Graficzna rekonstrukcja lasu „bursztynodajnego. W: B. Kosmowska-Ceranowicz (red.) 2001: Bursztynowy skarbiec. Warszawa, Oficyna Wydawnicza Sadyba, s. 15-18. Kosmowska-Ceranowicz B. 2006: Polska. Opowieść o bursztynie. Sport i Turystyka – MUZA SA, s. 1-120. Kosmowska-Ceranowicz B. 1995: Tajemnice bursztynu. Warszawa, Sport i Turystyka, s. 1-227. Kosmowska-Ceranowicz B. 1991: Zarys wiadomości o leczeniu bursztynem. W: A. Szymański (red.): Biomineralizacja i biomateriały. PWN, Warszawa, s. 152-162. Kosmowska-Ceranowicz B., Gierłowski W. (red.) 2005: Bursztyn. Poglądy, opinie. Materiały z seminariów Amberif 1994–2004. Gdańsk – Warszawa, Międzynarodowe Stowarzyszenie Bursztynników, Muzeum Ziemi PAN w Warszawie, Międzynarodowe Targi Gdańskie SA. Bursztynowa Hossa Gierłowscy, s. 1-231. Kosmowska-Ceranowicz B., Kociszewska-Musiał G., Musiał T., Müller C. 1990: Bursztynonośne osady trzeciorzędowe okolic Parczewa. Prace Muzeum Ziemi, 41, s. 21-35. Kosmowska-Ceranowicz B., Leciejewicz K., Kwiatkowska K., Pielińska A., Kupryjanowicz J. 2006: Dzieje i blask bursztynu. Wieliczka, Muzeum Żup Krakowskich, s. 1-40. Kosmowska-Ceranowicz B., Kulicka R., Leciejewicz K., Kwiatkowska K., Pielińska A., Gierłowski W. 2001: Bursztyn – skarb dawnych mórz. Warszawa, Oficyna Wydawnicza Sadyba, s. 1-40. Kosmowska-Ceranowicz B., Kulicka R., Leciejewicz K., Mierzejewski P., Pietrzak T.1983: Bursztyn w przyrodzie. Warszawa, Wydawnictwa Geologiczne, s. 1-100. Kowalczyk A. (red.) 2008: Turystyka kulturowa. Spojrzenie geograficzne. Warszawa,Uniwersytet Warszawaski, s. 1-252. Kramarska R., Uścinowicz S. 2004: Jak powstał Bałtyk. Państwowy Instytut Geologiczny Oddział Geologii Morza, s. 1-6. Krutzsch W. 1989: Paleogeography and historical phytogeography (paleochronology) in the Neophyticum. Plant Systematics and Evolution 162, s. 5-61. Leciejewicz K., Kwiatkowska K. 2005: Odkrywane piękno bursztynu. Katalog kolekcji odmian i kolekcji wyrobów Warszawskich Zbiorów Bursztynu. Warszawa, Muzeum Ziemi PAN, s. 1-237. Popiołek J. 2006: Bursztyn w dawnej Polsce. Antologia 1534–1900. Gdańsk, Marpress, s. 1-223. Szadziewski R., Sontag E. 1999: Paleogeografia Europy w okresie powstawania bursztynu bałtyckiego. W: Bursztyn. Magiczny kamień. Eseje i katalog. Statens Historiska Museum, Muzeum Zamkowe w Malborku, Kalmar Slott, s. 18. Vierkhovski S.S, Akhmetov S.F. 1991: The tears of the Heliads. Moskwa, Izdatelstwo Planeta, 1-176. Grabowska J. 1982: Polski bursztyn; L'ambre polonais; Polnischer Święcicki W. 2000: Kupcy rzymscy na bursztynowym szlaku. W: Waliszewski
Województwa: świętokrzyskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie, mazowieckie, małopolskie
Po ukończeniu, polski odcinek będzie Drogą Krajową nr 7- DK 7 S7 –Succinite ROAD droga z Rabki prowadzi do granicy w Chyżnem. Przejście graniczne CHYŻNE - TRSTENÁ Przejście graniczne drogowe, przeznaczone dla międzynarodowego, całodobowego ruchu osobowego i towarowego, położone po stronie słowackiej. Jego administratorem jest Urząd Celny Republiki Słowacji. Usytuowane jest na trasie komunikacyjnej drogi międzynarodowej nr 7 /E-7/ Gdańsk - Warszawa - Kraków - Chyżne - granica państwa - Bratysława - Wiedeń i granica państwa - Bańska Bystrzyca - Budapeszt - południe Europy /główny kierunek tranzytowy łączący północ i południe Europy.
|
|
 |
© 2005 MTG SA sekretariat@mtgsa.com.pl tel: (58) 554 92 00 fax: (58) 552 21 68 |
 |